ABC analizi ürünleri değerine, XYZ analizi talebin ne kadar düzenli olduğuna göre sınıflar. İkisi birlikte dokuz sınıf verir ve her sınıfa farklı bir stok politikası uygulanır: yönetim emeği değerli ürünlere ayrılır, basit ürünler basit kurallarla yönetilir.

ABC: değer payı

  1. Her ürün için tüketim değeri hesaplanır: miktar × birim maliyet (geçmiş ya da tahmini).
  2. Ürünler değere göre büyükten küçüğe sıralanır.
  3. Kümülatif paya göre sınıf verilir: A değerin ilk %80’i, B sonraki %15’i, C kalan %5’i.

Örnek

Toplam tüketim değeri 1.000.000 TL olan on ürün:

Ürün Tüketim değeri Pay Önceki ürünlerin payı Sınıf
P1 400.000 %40 %0 A
P2 250.000 %25 %40 A
P3 150.000 %15 %65 A
P4 80.000 %8 %80 B
P5 50.000 %5 %88 B
P6 30.000 %3 %93 B
P7 20.000 %2 %96 C
P8 10.000 %1 %98 C
P9 7.000 %0,7 %99 C
P10 3.000 %0,3 %99,7 C

Sınıf, ürünün kendisinden önceki ürünlerin kümülatif payına göre verilir; böylece en değerli ürün her zaman A olur. Sonuç: ürünlerin %30’u (3 ürün) değerin %80’ini oluşturuyor.

XYZ: talebin düzenliliği

Her ürünün dönem dönem talebinin değişim katsayısı hesaplanır:

CV = standart sapma / ortalama
X: CV < 0,5      düzenli talep
Y: 0,5 ≤ CV < 1  dalgalı talep
Z: CV ≥ 1        düzensiz talep

Örnek

Altı aylık talep: 100, 120, 80, 110, 90, 100.

ortalama        = 100
sapmalar        = 0, 20, −20, 10, −10, 0
varyans         = (0 + 400 + 400 + 100 + 100 + 0) / 6 = 166,7
standart sapma  = 12,9
CV              = 12,9 / 100 = 0,13  → X

Dokuz sınıf, dokuz politika

X (düzenli) Y (dalgalı) Z (düzensiz)
A Sürekli izleme, sık ve küçük sipariş, düşük emniyet stoğu Tahmini sık güncelleme, orta emniyet stoğu, planlamacı onayı Ürün ürün inceleme, mümkünse siparişe göre tedarik
B Otomatik sipariş noktası Orta emniyet stoğu, aylık gözden geçirme Sınırlı emniyet stoğu, transfer ve alternatif tedarikçi
C Büyük parti, seyrek sipariş Basit sipariş noktası kuralı Stokta tutmayı sorgulama; ürün gamından çıkarma adayı

VidiStock’ta

VidiStock ABC sınıfını tahmin ufkundaki tüketim değerine (tahmin × birim maliyet) göre, XYZ sınıfını ürünün talep serisinin değişim katsayısına göre her tahmin koşusunda yeniden hesaplar. ABC/XYZ ekranında dokuz hücrelik matris, her hücredeki ürün sayısı, tüketim ve stok değeri ile önceki koşuya göre sınıf değiştiren ürünler görünür. Sınıflar depo bazında da ayrıca hesaplanabilir. Ayrıntı: ABC / XYZ analizi.