Servis seviyesi %100 yapılamaz mı?

Normal dağılım varsayımında %100 servis seviyesi sonsuz emniyet stoğu demektir. Servis seviyesi yükseldikçe gereken stok hızla artar; %95'ten %99'a çıkmak emniyet stoğunu yaklaşık %41 artırır (z 1,645'ten 2,326'ya). Bu yüzden değerli ürünlerde servis hedefi stok maliyetiyle tartılır.

Talebin standart sapması mı, tahmin hatasının standart sapması mı kullanılmalı?

Tahmin hatasının. Talep mevsimsel ya da artış eğiliminde ise talebin kendi dalgalanması büyüktür ama bu dalgalanmanın çoğu tahmin edilebilir. Emniyet stoğu yalnızca tahmin edilemeyen kısma, yani tahmin hatasına karşı tutulur. Geçmiş tahmin yoksa talebin standart sapması kaba bir yerine koyma olarak kullanılabilir.

"(en yüksek günlük satış × en uzun tedarik süresi) − (ortalama günlük satış × ortalama tedarik süresi)" formülü doğru mu?

Hızlı bir kural olarak yaygındır ama servis seviyesiyle bağı yoktur ve tek bir aşırı günden çok etkilenir. Sonuç gereğinden fazla ya da az stok olabilir. Burada anlatılan formül hangi olasılıkla stoksuz kalınacağını bilerek hesaplar.

Emniyet stoğu nasıl hesaplanır? Formül ve adım adım örnek

Emniyet stoğunun talep ve tedarik süresi belirsizliğinden servis seviyesine göre nasıl hesaplandığı; formül, servis seviyesi seçimi ve adım adım örnek.

Emniyet stoğu, talebin tahminden fazla gelmesine ya da tedarikçinin geç teslim etmesine karşı tutulan yedek stoktur. Az tutulursa raf boş kalır; çok tutulursa para stokta bekler. Doğru miktar üç şeye bağlıdır: tahmin ne kadar yanılıyor, tedarik süresi ne kadar dalgalanıyor ve ne kadar risk kabul ediliyor.

Formül

σLT  = √( L × σd²  +  d² × σL² )
SS   = z × σLT

Simge	Anlamı
d	Ortalama günlük talep
σd	Günlük tahmin hatasının (ya da talebin) standart sapması
L	Tedarik süresi (gün)
σL	Tedarik süresinin standart sapması (gün)
z	Servis seviyesine karşılık gelen standart normal değer
σLT	Tedarik süresi boyunca toplam belirsizlik
SS	Emniyet stoğu

Kökün içindeki ilk terim talep belirsizliğini (tedarik süresi boyunca biriken tahmin hatası), ikinci terim tedarik süresi belirsizliğini (teslimat bir gün gecikirse bir günlük talep daha karşılanmalı) taşır.

Servis seviyesi ve z

Servis seviyesi, bir sipariş çevriminde stoksuz kalmama olasılığıdır.

Servis seviyesi	z
%90	1,2816
%95	1,6449
%97,5	1,9600
%98	2,0537
%99	2,3263

Adım adım örnek

Bir ürün günde ortalama 10 adet satıyor. Aylık tahmin hatasının standart sapması 60 adet. Tedarikçi ortalama 14 günde teslim ediyor, teslim süresi ±3 gün dalgalanıyor. Hedef servis seviyesi %95.

1. Aylık hatayı güne çevir:  σd  = 60 / √30,4375        = 10,875
2. Talep belirsizliği:        L × σd²  = 14 × 10,875²    = 1.655,8
3. Tedarik belirsizliği:      d² × σL² = 10² × 3²        = 900
4. Toplam belirsizlik:        σLT = √(1.655,8 + 900)     = 50,56
5. Emniyet stoğu:             SS  = 1,6449 × 50,56       = 83,2 adet

Aylık hata, günlük hataların bağımsız olduğu varsayımıyla ayın ortalama gün sayısının (30,4375) kareköküne bölünerek güne çevrilir. Kendi rakamlarınızla denemek için emniyet stoğu hesaplayıcısını kullanın.

Dikkat çeken sonuç: tedarik süresindeki ±3 günlük dalgalanma yok sayılsaydı emniyet stoğu 66,9 adet çıkardı. Yani bu dalgalanma emniyet stoğunun yaklaşık beşte birini oluşturuyor. Tedarikçiyle teslim süresini kısaltmak kadar düzenli teslimat sağlamak da emniyet stoğunu düşürür.

Emniyet stoğundan sipariş noktasına

Emniyet stoğu tek başına “ne zaman sipariş verilir” sorusunu cevaplamaz. Tedarik süresi boyunca beklenen talep eklenince yeniden sipariş noktası bulunur:

sipariş noktası = d × L + SS = 10 × 14 + 83,2 = 223,2 adet

Elde ve yolda olan stok bu noktaya inince sipariş verilir. Bkz. Yeniden sipariş noktası.

Sık yapılan hatalar

Herkese aynı gün sayısı: “her üründen 15 günlük emniyet stoğu” kuralı, tahmini isabetli ürünlerde fazla, dalgalı ürünlerde az stok bırakır.
Tedarik süresi dalgalanmasını yok saymak: yukarıdaki örnekte emniyet stoğunu yaklaşık %20 eksik hesaplatır (83,2 yerine 66,9).
Eski parametreler: tedarikçi artık daha geç teslim ediyorsa ürün kartındaki tedarik süresi güncellenmelidir.
Talebin standart sapmasını kullanmak: mevsimsel üründe gereğinden çok emniyet stoğu çıkarır; tahmin hatası kullanılmalıdır.

VidiStock’ta

VidiStock bu hesabı her ürün ve depo için yapar: tahmin hatasını geriye dönük testten, tedarik süresini ve dalgalanmasını ürün kartından, servis seviyesini ürün, depo ya da firma ayarından alır. Gerçekleşen tedarik süresi ürün kartındakinden belirgin biçimde uzunsa uyarır. Her sipariş önerisinin yanında bu adımların döküm penceresi vardır. Ayrıntı: Yöntem ve doğruluk.