Talep tahmini, bir ürünün önümüzdeki dönemlerde ne kadar satılacağının geçmiş veriye dayanarak kestirilmesidir. Stok planlamanın her hesabı (emniyet stoğu, sipariş noktası, sipariş miktarı) bu tahmine ve tahminin ne kadar yanılabileceğine dayanır.

Talebin deseni yöntemi belirler

Her ürün aynı şekilde satılmaz. Hemen her gün satılan bir içecekle yılda birkaç kez satılan bir yedek parça aynı yöntemle tahmin edilemez. Yaygın kullanılan sınıflandırma (Syntetos–Boylan) iki ölçüye bakar:

  • ADI: talepler arası ortalama süre = dönem sayısı ÷ talep olan dönem sayısı.
  • CV²: talep olan dönemlerde talep büyüklüğünün değişkenliği = (standart sapma ÷ ortalama)².
Desen Koşul Örnek Uygun yöntemler
Düzgün ADI < 1,32 ve CV² < 0,49 Hızlı tüketim ürünü Üstel düzeltme, Holt, Holt-Winters, hareketli ortalama
Dalgalı ADI < 1,32 ve CV² ≥ 0,49 Kampanyadan etkilenen ürün Aynı yöntemler; belirsizlik daha yüksek
Kesikli ADI ≥ 1,32 ve CV² < 0,49 Yedek parça Croston, SBA, TSB
Topaklı ADI ≥ 1,32 ve CV² ≥ 0,49 Projeye bağlı satılan ürün Croston, SBA, TSB

Kesikli talepte “son dönemi tekrarla” ya da kısa hareketli ortalama gibi yöntemler sık sık sıfır tahmin eder ve stok planını bozar. Croston ailesi bunun yerine talep büyüklüğünü ve talep aralığını ayrı ayrı tahmin edip ortalama talebi verir.

Yöntem nasıl seçilir: geriye dönük test

Hangi yöntemin bir ürüne uyduğunu önceden bilmek mümkün değildir; sınamak gerekir. Geriye dönük test (rolling origin) geçmişin son dönemlerini saklar, aday yöntemleri yalnızca öncesiyle eğitir ve saklanan dönemleri tahmin ettirir. Bu birkaç kez, kesme noktası kaydırılarak tekrarlanır. En az hata yapan yöntem seçilir ve tüm geçmişle yeniden eğitilir.

Tahmin hatası nasıl ölçülür?

Hata = tahmin − gerçekleşen. Üç ölçü birlikte okunur:

Ölçü Formül Ne söyler
WAPE Σ |hata| ÷ Σ gerçekleşen Toplam talebe göre ne kadar yanıldık
Sapma (bias) Σ hata ÷ Σ gerçekleşen Sistematik olarak fazla (+) mı, az (−) mı tahmin ediyoruz
MASE ortalama |hata| ÷ “bir önceki dönemi tekrarla” yönteminin ortalama hatası 1’in altı: basit yöntemden iyi

Örnek

Üç dönemlik test: gerçekleşen talep 100, 0 ve 50; tahmin 90, 10 ve 60.

hatalar            = −10, +10, +10
Σ |hata|           = 30
Σ gerçekleşen      = 150
WAPE               = 30 / 150  = %20
sapma              = +10 / 150 = +%6,7   (tahmin biraz fazla)
MAPE               = tanımsız: ikinci dönemde gerçekleşen 0, bölme yapılamaz

Bu yüzden VidiStock MAPE yerine WAPE kullanır. Seyrek satan ürünlerde ise WAPE de sıfır tahmini ödüllendirdiği için yöntem seçiminde karesel hata (RMSE) kullanılır.

Tahmin tek bir sayı değildir

Her tahminin bir belirsizliği vardır. Geriye dönük testteki hatanın standart sapması iki yerde kullanılır:

  • Tahmin aralığı: tahmin ± 1,28 × hata sapması (%80), ± 1,96 × hata sapması (%95).
  • Emniyet stoğu: belirsizlik ne kadar büyükse o kadar yedek gerekir. Bkz. Emniyet stoğu nasıl hesaplanır.

VidiStock’ta

VidiStock her ürün ve depo için talep desenini belirler, desene uygun aday yöntemleri geriye dönük testle karşılaştırır ve en isabetlisini seçer. Ürün ekranında seçilen yöntem, aday yöntemlerin hataları, WAPE, sapma ve tahmin aralığı görünür. Ayrıntı: Yöntem ve doğruluk.