Emniyet stoğu nedir?
Emniyet stoğu, satışın beklenenden fazla gelmesine ya da tedarikçinin geç teslim etmesine karşı tutulan yedek stoktur. Sipariş verdiğiniz an ile malın rafa geldiği an arasında satış ortalamanın üzerinde seyrederse raf bu yedek sayesinde boş kalmaz.
Az tutulursa müşteri boş rafla karşılaşır, satış ve itibar kaybedilir; çok tutulursa para stokta bekler, depolama ve fire maliyeti artar. Doğru miktar üç şeye bağlıdır: satış ne kadar dalgalanıyor, tedarik süresi ne kadar oynuyor ve ne kadar risk kabul ediliyor (servis seviyesi).
Emniyet stoğu tek başına bir sipariş kuralı değildir: tedarik süresi boyunca beklenen satışa eklenerek yeniden sipariş noktasını verir. Stok bu seviyeye indiğinde sipariş verilir.
Emniyet stoğu formülü
Basit kural en yüksek ve ortalama değerlerle çalışır; elinizde yalnızca satış ve teslimat kayıtları varsa hızlı bir başlangıçtır:
SS = (en yüksek günlük satış × en uzun tedarik süresi) − (ortalama günlük satış × ortalama tedarik süresi)İstatistiksel formül talebin ve tedarik süresinin dalgalanmasını ve kabul ettiğiniz riski (servis seviyesi) hesaba katar. VidiStock uygulamada bu formülü kullanır:
σLT = √( L × σd² + d² × σL² )
SS = z × σLT
ROP = d × L + SS| Simge | Anlamı |
|---|---|
| d | Ortalama günlük satış (talep) |
| σd | Günlük satışın standart sapması: satış günden güne ne kadar oynuyor |
| L | Tedarik süresi (gün): siparişten rafa gelişe kadar |
| σL | Tedarik süresinin standart sapması (gün): tedarikçi ne kadar tutarlı teslim ediyor |
| z | Servis seviyesinin karşılığı: %90 → 1,2816 · %95 → 1,6449 · %98 → 2,0537 · %99 → 2,3263 |
| SS | Emniyet stoğu |
| ROP | Yeniden sipariş noktası |
Basit kuralın servis seviyesiyle bağı yoktur ve tek bir aşırı günden çok etkilenir; sonuç gereğinden fazla ya da az olabilir. Satış geçmişiniz varsa gelişmiş modu kullanın: geçmişi yapıştırdığınızda σd kendiliğinden hesaplanır.
Çözümlü örnek
Ana sayfadaki örnekle aynı rakamlar: Ankara şubesinde "Su 1,5 L" günde ortalama 12 şişe satılıyor, günlük satışın standart sapması 10, tedarikçi her seferinde 5 günde teslim ediyor (σL = 0), rafta 26 şişe var, bir sipariş 30 günlük ihtiyacı karşılayacak, ürün 10'luk kolilerle geliyor ve hedef servis seviyesi %95.
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Tedarik süresi boyunca talep | 5 gün × günde 12 | 60 |
| + Emniyet stoğu | 1,6449 × √(5 × 10²) = 1,6449 × 22,36 | 36,78 |
| = Yeniden sipariş noktası | 60 + 36,78 | 96,78 |
| + Periyot ihtiyacı | 30 gün × günde 12 | 360 |
| = Hedef stok | 96,78 + 360 | 456,78 |
| − Eldeki stok | 26 | |
| = Net ihtiyaç | 456,78 − 26 | 430,78 |
| Sipariş önerisi | 10'luk koliye yukarı | 440 |
Ara değerler küsuratlıdır; yalnızca son sonuç, sipariş önerisi yuvarlanır (stokta emniyet stoğu pratikte 37, sipariş noktası 97 adet olarak tutulur). Rafta 26 şişe var, sipariş noktası 96,78: sipariş zamanı geçmiş, 440 şişe sipariş verilir. Basit kuralla en yüksek günlük satış 18 ve en uzun teslimat 7 gün alınsaydı emniyet stoğu 18 × 7 − 12 × 5 = 66 çıkardı; istatistiksel formülün %95 servis seviyesi için bulduğu 37'nin neredeyse iki katı. Yukarıdaki hesaplayıcı bu örnekle açılır.
Formülün sınırları
- Seyrek talep: Ayda birkaç kez satan yedek parça gibi ürünlerde satış çoğu gün sıfırdır; normal dağılım varsayan formül yanıltır. Satış geçmişinizi yapıştırdığınızda hesaplayıcı bunu ortalama talep aralığıyla (ADI) tespit edip uyarır. VidiStock bu ürünlerde Croston, SBA ve TSB yöntemlerini kullanır (yöntemler ve doğruluk).
- Mevsimsellik ve eğilim: Hesap geçmiş ortalamaya dayanır. Yaz ürünü kışın, artan bir ürün geçen yılın rakamıyla planlanırsa sonuç yanlış olur; burada emniyet stoğu, talebin tahmin edilebilen dalgalanmasını da "belirsizlik" sayar ve gereğinden büyük çıkar. Uygulamada σd yerine tahmin hatası kullanılır (talep tahmini nedir).
- Tedarik süresi dalgalanması: Tedarikçi bazen 5, bazen 9 günde teslim ediyorsa σL'yi boş bırakmayın; tedarik süresindeki belirsizlik çoğu zaman satıştakinden fazla stok gerektirir.
- Tek ürün: Bu araç bir ürün ve bir depo içindir. Yüzlerce ürünü her hafta yeniden hesaplamak, şube bazında ayırmak ve mevsimi hesaba katmak elle yapılamayacak kadar iş çıkarır.